یسنا و شاهنامه
شاهنامه خوانی يسنا ( دختر 8 ساله شاهنامه خوان)
نوشته شده در تاريخ چهارشنبه هفدهم آبان 1391 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |

من همیشه در عجبم از کار خودمان که چرا هیچ وقت نمیتوانیم حکومتی صد در صدر ملی داشته باشیم. از این سوال در ضمن به جوابی بس عجیب تر بر میخورم . چند نفر این شعر را بلدند و از وجود آن آگاهند . تقریبا شاید کمتر از 01% جامعه ما در خوشبینانه ترین حالت آن ، غیر از این است که داشتن حکومتی ملی احتیاج به شاه کلیدهای بزرگ برای حل مباحث فرهنگی خود نیاز دارد. حال آب در کوزه ما گرد جهان میگردیم. این بدان معناست که ما به خودمان هیچ زحمت آن را نمیدهیم تا به مطالعه بزرگترین میراث فرهنگی کشورمان بپردازیم . و از الگوی رفتاری که 1000 سال پیش استاد سخن و ملی گرا ترین فرد ایرانی فردوسی بزرگ برایمان به یادگار گذاشته بهره ببریم. در حالیکه تمام کوشش دشمنانش در 10 قرن گدشته حذف او بوده . وقتی تیرشان به سنگ خورد. او را فقط شاعری خوب خطا کردنند . و تمام همت خود را در جهت نگاهداشتن تفکرات فردوسی بزرگ در قالب یک شاعر معطوف نمودنند . حال انکه این وظیفه هر فرد ایرانی با اصالت است که اشعار فردوسی بزرگ را بعنوان بزرگترین میراث فرهنگی و سیاسی کشور پاسداشته و از رهنمودهای او در جهت رشد و شکوفایی و پیشرفت کشور و برداشتن یوغی به بلندی تاریخ چند قرن گذشته همت گمارد.

من در اینجا شاه کلید تفکرات فردوسی بزرگ را میگذارم. و امیدوارم فقط به تعداد 1 درصد تفسیرهای که بر کتابهای دیگر نوشته شد بر این شعر تفسیر نوشته شود و باعث اگاهی جامعه ایرانی گردد.



يكي نامه سوي برادر به درد                               نبشت و سخنها همه ياد كرد
نخست آفرين كرد بر كردگار                                كزو ديد نيك و بد روزگار
دگر گفت كز گردش آسمان                                پژوهنده مردم شود بد گمان
گنهكار تر در زمانه منم                                      از ايرا گرفتار آهرمنم

كه اين خانه از پادشاهي تهيست                        نه هنگام فيروزي و فرهيست
ز چارم همي بنگرد آفتاب                                   كزين جنگ ما را بد آيد شتاب
ز بهرام و زهره است ما را گزند                            نشايد گذشتن ز چرخ بلند
همان تير و كيوان برابر شدست                           عطارد به برج دو پيكر شدست
چنين است و كاري بزرگ است پيش                     همي سير گردد دل از جان خويش
همه بودني ها بينم همي                                  وز او خامشي برگزينم همي
بر ايرانيان زار و گريان شدم                                 ز ساسانيان نيز بريان شدم
دريغ آن سر تاج و آن تخت و داد                           دريغ آن بزرگي و فر و نژاد
كه از اين پس شكست آيد از تازيان                       ستاره نگردد مگر بر زبان

برين سال چهار صد بگذرد                                  كزين تخم گيتي كسي نسپرد
از ايشان فرستاده آمد بمن                                 سخن رفت هرگونه بر انجمن
كه از قادسي تا لب رودبار                                  زمين را ببخشيم با شهريار
و از آنسو يكي بر كشايند راه                               به شهري كجا هست بازارگاه
بدان تا خريم و فروشيم چيز                                 از آن پس فزوني بجوئيم نيز
پذيريم ما ساو و باژ گران                                     نجوئيم ديهيم كند آوران
شهنشاه را نيز فرمان بريم                                  گر از ما بخواهد گروگان بريم
چنين است گفتار كردار نيست                             جز از گردش كژ پرگار نيست
برين نيز جنگي بود هر زمان                                 كه كشته شود صد هژبر دمان

بزرگان كه با من بجنگ اندراند                              به گفتار ايشان همي ننگرند
چو مي روي طبري و چون ارمني                          بجنگ اند با كيش اهريمني
چو كلبوي سوري و اين مهتران                             كه گوپال دارند و گرز گران
همي سرفرازند كه ايشان كه اند                         به ايران و مازندران بر چه اند
اگر مرز و راهست اگر نيك و بد                            بگرز و شمشير بايد ستد
بكوشيم و مردي بكار آوريم                                 بر ايشان جهان تنگ و تار آوريم
نداند كسي راز گردان سپهر                              كه جز گونه گشتست بر ما بمهر
چو نامه بخواني خرد را مران                               بپرداز و بر ساز با مهتران
همه گرد كن خواسته هر چه هست                    پرستنده و جامهاي نشست

همي تا آذرآبادگان                                          به جاي بزرگان و آزادگان
هميدون گله هر چه داري ز اسپ                        ببر سوي گنجور آذرگشسب
ز زابلستان هم ز ايران سپاه                              هر آنكس كه آيند زنهار خواه
بدار و بپوش و بياراي مهر                                  نگه كن بدين گرد گردان سپهر
كز و شادمانيم وز با نهيب                                 زماني فراز و زماني نشيب
سخن هر چه گفتم به مادر بگوي                        نبيند همانا مرا نيز روي
دردوش ده از ما و بسيار پند                              بده تا نباشد بگيتي نژند
ور از من بد آگاهي آرد كسي                            مباش اندر اين كار غمگين بسي
چنان دان كه اندر سراي سپج                           كسي كه نهد گنج با دست و رنج

هميشه به يزدان پرستي گراي                          بپرداز دل زين سپنجي سراي
كه آمد به تنگ اندرون روزگار                              نه بيند مرا زين سپس شهريار
تو با هركه از دوده ما بود                                  اگر پير اگر مرد برنا بود
همه پيش يزدان نيايش كنيد                             شب تيره او را ستايش كنيد
بكوشيد و بخشنده باشيد نيز                            ز خوردن به فردا ممانيد چيز
كه من با سپاهي به سختي درم                       به رنج و غم و شور بختي درم
رهايي نيابم سرانجام از اين                             "خوشا باد نوشين ايران زمين"
چو گيتي بود تنگ بر شهريار                             تو گنج و تن و جان گرامي مدار
كزين تخمه نامدار ارجمند                                 نماند جز شهريار بلند

بكوشش مكن هيچ سستي بكار                        به گيتي جز او نيست پروردگار
ز ساسانيان يادگار او است و بس                      كزين پس نبيند از اين تخمه كس
دريغ اين سر تاج و اين مهر و داد                        كه خواهد شدن تخم شاهي به باد
تو پيروز باش و جهاندار باش                              ز بهر تن شه بتيمار باش
گر او را بد آيد تو شو پيش اوي                          به شمشير بسپار پرخاشجوي
چو با تخت منبر برابر شود                                همه نام بوبكر و عمر شود
تبه گردد اين رنجهاي دراز                                شود ناسزا شاه گردن فراز
نه تخت و نه ديهيم بيني نه شهر                      ز اختر همه تازيان راست بهر
چو روز اندر آيد بروز دراز                                   نشيب درازاست پيش فراز

بپوشند از ايشان گروهي سپاه                         ز ديبا نهند از بر سر كلاه
نه تخت و نه تاج و نه زرينه كفش                       نه گوهر و نه افسر و نه بر سر درفش
برنجد يكي ديگري بر خورد                                بداد و ببخشش كسي ننگرد
شب آيد يكي چشم رخشان كند                       نهفته كسي را خروشان كند
ستاننده روز و شب ديگريست                           كمر بر ميان و كله بر سرست
ز پيمان بگردند و از راستي                               گرامي شود كژي و كاستي
پياده شود مردم جنگجوي                                سواري كه لاف آرد و گفتگوي
كشاورز جنگي شود بي هنر                            نژاد و گهر كمتر آيد ببر
ربايد همي اين از آن و آن از اين                         ز نفرين ندانند باز آفرين

نهان بهتر از آشكار شود                                 دل شاه شان سنگ خارا شود
بد انديش گردد پسر بر پدر                              پدر همچنين بر پسر چاره گر
شود بنده بي هنر شهريار                               نژاد و بزرگي نيايد بكار
بگيتي كسي را نماند وفا                                روان و زبانها شود پر جفا
ز ايران و از ترك و ز تازيان                                 نژادي پديد آيد اندر ميان
نه دهقان و نه ترك و نه تازي بود                       سخنها به كردار بازي بود
همه گنجها زير دامن نهند                               بميرند و كوشش به دشمن دهند
بود دانشومند و زاهد بنام                                بكوشد از اين تا كه آيد بدام
چنان فاش گردد غم و رنج و شور                      كه شادي به هنگام بهرام گور

نه جشن و نه رامش و نه كوشش نه كام            همه چاره و تنبل و ساز دام
پدر با پسر كين سيم آورد                               خورش كشك و پوشش كليم آورد
زيان كسان از پي سود خويش                         بجويند و دين اندر آرند پيش
نباشد بهار از زمستان پديد                              نيارند هنگام رامش نبيد
چو بسيار از اين داستان بگذرد                         كسي سوي آزادگان ننگرد
بريزند خون از پي خواسته                               شود روزگار مهان كاسته
دل من پر از خون شد و روي زرد                       دهان خشك و لبها شده لاژورد
كه تا من شدم پهلوان از ميان                          چنين تيره شد بخت ساسانيان
چنين بي وفا گشت گردان سپهر                     دژم گشت و از ما ببريد مهر

مرا تير و پيكان آهن گذار                                همي بر برهنه نيايد بكار
همان تيغ كز گردن پيل و شير                         گشتي بزخم اندر آورد سير
نبرد همي پوست بر تازيان                             ز دانش زيان آمدم بر زيان
مرا كاشكي اين خرد نيستي                         گر انديشه نيك و بد نيستي
بزرگان كه در قادسي با منند                         درشتند و بر تازيان دشمنند
گمانند كين بيش بيرون شود                          ز دشمن زمين رود جيحون شود
ز راز سپهر كس آگاه نيست                          ندانند كين رنج كوتاه نيست
چو برتخمه بگذرد روزگار                                چو سود آيد از رنج و از كارزار
تو را اي برادر تن آباد باد                               دل شاه ايران بتو شاد باد

كه اين قادسي گورگاه من است                    كفن جوشن و خون كلاه من است
چنين است راز سپهر بلند                             تو دل را بدرد برادر مبند
دوديده ز شاه جهان بر مدار                          فدا كن تن خويش در كارزار
كه زود آيد اين روز اهريمني                           چو گردون گردان كند دشمني
چو نامه به مهر اندر آورد گفت                        كه پيونده را آفرين باد جفت
كه اين نامه نزد برادر برد                               بگويد جزين هر چه اندر خورد

نوشته شده در تاريخ دوشنبه بیست و پنجم اردیبهشت 1391 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |


دیوان که فرمانروا و دست دراز شدند

                               سخن از نیکی را هم باید مانند راز گفت . فردوسی خردمند

امروز روز عجیب و غریبی است .

امروز روز مردیست که در کشوری که عاشقش بود و سالهای زندگیش را برای بیاد ماندن بزرگیش وقف نمود غریب است. امروز روز انسانیست که برایش هزاران هزار بیت خیالی بافتند تا او را به هر ایسم عقیده ای بچسبانند. او را با هر برچسبی به دیگران نشان میدهند تا او را در پیش نسل حاضر ایران زمین خوار کوچک نمایند. زندگینامه های خیالی میبافند. شعرهای کذایی میسرایند. او را وام دار این آنش میکنند تا بتوانند بر چسب امروز خود را بر پیشانیش بنشانند. بعضی ها او را افسانه میدانند . بعضی ها او را سارق ادبی میخوانند . دیگری او را محتاج پول حاکمان متجاوز به میهن ان زمان میدانند. و همچنان این قصه سر دراز دارد. و البته تا زمانی که ایران ....ایران عزیزتر از جانمان زنده هست. او را میکوبند تا درختی بزرگ از تاریخ و فرهنگمان نابود کنند.  

اما  ..... اما بدانید و من میدانم که میدانید که این درخت ریشه اش در اعماق وجود تک تک ایرانیان پاک سرشت و خردمند جای گرفته . و شماها و تبرهایتان هیچ وقت نمیتواند این ریشه را از قلب ما قطع نماید.

من در اینجا مقاله ای از دوستی را که در وبلاگش به موضوع دشمنان فردوسی پرداخته میگذارم و قضاوت را به تاریخ میسپارم.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

در همان سال‌های آغازین پس از مرگ فردوسی ناسازگاری و کینه ورزی با شاهنامه آغاز شد که بیشتر به سبب سیاست‌های ایران ستیزانه دربار عباسیان و مدارس نظامیه پدید آمد.سلطان محمود پس از چیرگی بر ری در سال ۴۰۷ شمسی ، مجدالدولهٔ دیلمی را به سبب خواندن شاهنامه سرزنش کرده‌است (ریاحی ۱۳۸۰، ص ۱۶۰). نویسندگانی نیز، مانند عبدالجلیل رازی قزوینی _ که شیعه بوده‌است_ شاهنامه را «ستایش گبرکان » دانسته‌اند (همچنین عطار نیشابوری ) و خواندن آن را «بدعت و ضلالت». سرایندگان دیگری نیز از فرخی سیستانی (« گفتا که شاهنامه دروغ است سربه‌سر») و معزی نیشابوری (« من عجب دارم ز فردوسی که تا چندان دروغ/از کجا آورد و بیهوده چرا گفت آن سمر ») گرفته تا انوری (« در کمال بوعلی نقصان فردوسی نگر/ هر کجا آید شفا شهنامه گو هرگز مباش») فردوسی را سرزنش کرده‌اند. گمان می‌رود که اینان به سبب خوشنود سازی سردمداران ایران ستیزی که از فردوسی دل خوشی نداشته‌اند، شاهنامه را دروغ، پر از کاستی، یا بی‌ارزش دانسته‌اند .
جدا از بایکوتی که دربارهٔ فردوسی بوده‌است و به سبب آن بسیاری از بن مایه‌ها نامی از فردوسی یا شاهنامه نیاورده‌اند، در بخش‌هایی که سردمداران عباسیان بر آنها چیرگی کمتری داشته‌اند، از شبه‌قاره هند گرفته تا سیستان ، آذربایجان ، اران ، و آسیای صغیر ، کسانی از فردوسی یاد کرده‌اند یا او را ستوده‌اند.برای نمونه مسعود سعد سلمان گزیده‌ای از شاهنامه گرد آورد و نظامی عروضی در میانه‌های قرن ششم هجری نخستین زندگی نامه از فردوسی را در چهار مقاله نوشت . در نزدیکی سال ۶۰۱ شمسی نیز کوتاه‌ای از شاهنامه در شام به دست بنداری اصفهانی به عربی برگردانده شد .
پس از یورش مغول و نابودی عباسیان پرداختن به شاهنامه در نزد درباریان نیز افزایش یافت و از این دست حمدالله مستوفی در آغازه قرن هشتم هجری در زمان ایلخانان ویرایشی از شاهنامه بر پایه بن مایه‌های گوناگونی که یافته بود پدید آورد. در زمان تیموریان نیز، در سال ۸۰۴ شمسی در هرات ، به دستور شاهزادهٔ تیموری بایسنغر میرزا ویرایشی نگاره دار از شاهنامه پدید آورده شد که گمان می‌رود بسیاری از روی آن نوشته‌اند .
صفویان با درنگریستن به این که خودشان مانند فردوسی شیعه و ایرانی بودند، نگرش ویژه‌ای به فردوسی داشتند. پس از انقلاب ایران در ۱۳۵۷ در برابر حکومت پادشاهی ، برخی به این گمان که فردوسی شاه‌دوست بوده‌است یا شاهان را ستوده‌است از او بد گفته‌اند یا از شاهنامه خورده گرفته‌اند .
مرتضی مطهری یکی از سرسخت ترین کسانی بود که با فردوسی همسو نبود چنانچه می‌گوید :

« فردوسی با شاهنامه افسانه‌ای خود که کتاب شعر ( یعنی تخیّلات و پندارهای شاعرانه‌) است خواست باطلی را در مقابل قرآن عَلم کند؛ و موهومی را در برابر یقین بر سر پا دارد. خداوند وی را به جزای خودش در دنیا رسانید، و از عاقبتش در آخرت خبر نداریم.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

یسنای من امروز گریه کرد چون در ایران عزیزمان کسی نبود که به او بگوید تو که امروز بیشتر از هزار بیت شاهنامه را از بری و در سن هفت سالگی به درکی عمیق از شاهنامه و فردوسی رسیده ای بیا در روز بزرگداشت این بزرگ مرد برایمان چند بیتش را بخوان. اما اگر او حافظ کتابی بود برایش چه ها نمیکردنند. و چه دانشگاهها که نمیبردنند. و چه مدارکی به او نمیدانند.

اما روزیکه من و همسر عزیزم کتاب عزیز شاهنامه را در سن 2 سالگی بدست یسنا دادیم تنها چیزیکه برایمان اهمیت نداشت همین بی اهمیتی به شاهنامه در کشور شاهنامه بود. و روزی خواهد رسید که ایران توسط ایرانی رهبری گردد. و شاهنامه باز عزیز همه گردد. و چقدر آن روز خیلی ها سرافکنده خواهند بود.

نوشته شده در تاريخ شنبه بیست و سوم اردیبهشت 1391 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
فیلم حضور یسنا در سمینار دانشگاه آزاد مرودشت


http://www.hzdesign.us/other/yasna_blog/download_buttons_1.png


نوشته شده در تاريخ شنبه بیست و سوم اردیبهشت 1391 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
اجرای شاهنامه توسط یسنا در روز بزرگداشت شاهنامه خوانان ایران


http://www.hzdesign.us/other/yasna_blog/download_buttons_2.png


نوشته شده در تاريخ پنجشنبه دهم فروردین 1391 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
فردوسی بزرگ و سفارش به پاسداری از نوروز و جشنها و آداب و رسوم ملی ایران :

بیارید این آتش زردشت

بگیرد همان زند و اوستا بمشت

نگه دارد این فال جشن سده

همان فر نوروز و آتشکده

همان اورمزد و مه و روز مهر

بشوید به آب خرد جان و چهر

کند تازه آیین لهراسبی

بماند کین دین گشتاسبی

 

یکی از جشنهایی که در شاهنامه فردوسی از آن نام برده شده ، آئین و مراسم نوروز می باشد. در این مقاله سعی بر این است که درباره مراحل پیدایش این جشن ،زمان برگزاری ،استعمال کلمه نوروز و چگونگی آن در شاهنامه توضیحاتی داده شود .

جشن نوروز از مهمترین مراسمی است که از سالیانی دور در بین ایرانیان فلات ایران رایج بوده و به یادگار مانده است . امروزه همه اقوام ایرانی نوروز را بر تمامی جشنهای برتری می دهند . ولی متاسفانه آنها از خانه خود توسط بیگانگان جدا شده اند و مرزهایی غیر واقعی بین آنها و ایران گذاشته شده است . گستره جشن نوروز امروزه در بسیاری از سرزمینهای ایرانی برقرار است : ایران افغانستان ازبکستان تاجیکستان ترکمنستان آذربایجان ارمنستان کردستان سوریه و ترکیه و عراق و . . . شادی و سرور در این زمان ،چندان دور از ذهن نیست زیرا جهان رنگی دیگر به خود می گیرد و زمان ،زمان زایش زمین است و تولد گیاه . حال از چه دوره ای این عید به صورت رسمی درآمده بهتر آن است که بدانیم از چه زمانی گاه شماری وجود داشته ؛ زیرا اگر این آئین به صورت یک جشن در فصل بهار انجام می شده است باید در سال زمان معینی داشته باشد و داشتن وقتی مشخص لازمه این گفتار می گردد .

گستره جشن نوروز امروزه در بسیاری از سرزمینهای ایرانی برقرار است : ایران افغانستان ازبکستان تاجیکستان ترکمنستان آذربایجان ارمنستان کردستان سوریه و ترکیه و عراق و . . . شادی و سرور در این زمان ،چندان دور از ذهن نیست زیرا جهان رنگی دیگر به خود می گیرد و زمان ،زمان زایش زمین است و تولد گیاه .

پس اساس به وجود آمدن این جشن آغاز بهار ،و در واقع شادی طبیعی از پایان فصل سخت سرماست .در این فصل ،تمامی ناخوشی های مربوط به سرما از بین رفته و جای آن را سبزی و طراوتی وصف نشدنی فرا می گیرد. زمین لباس تازه در برمی کند و زمینی دیگر می شود و شاید ،آدمیان همین دید را نسبت به خود نیز داشته اند.

این عقیده در اشعار شاهنامه هم دیده می شود. هنگامیکه گیوبیژن را نمی یابد ،به چاره جوئی نزد کیخسرو رفته و از او می خواهد که او را دریافتن گمشده اش یاری نماید. کیخسرو بدینگونه پاسخ می دهد که :

بمان تا بیاید مه فرودین

که بفروزد اندر جهان هوردین

بدانگه که برگل نشاندت باد

چو برسر همی گل فشاندت باد

بگویم ترا هر کجا بیژنست

بجام اندرون این مرا روشنست

تا زمانی که نوروز فرا نرسیده کیخسرو نمی تواند به جام جم نگاه بیاندازد و اسرار ببیند .چرا؟ تنها در بهار است که تغییراتی کاملاً محسوس جهان را فرا گرفته ،زندگی بار دیگر آغاز می گردد.(البته زندگی گیاهی که شاید به همان اسطوره (مشی و مشیانه ) و (یم ویمگ ) برگردد که اولین جفت انسانی اند.) (۱)

پس انسان نیز تولدی دوباره می یابد و از تمامی بدیها جدا گشته ،مانند موجودی تازه به دنیا آمده ،بدون گناه می گردد . کیخسرو نیز تنها در نوروز است که می تواند جام جم را در دست گرفته و راز هفت کشور را دریابد .

یکی جام برکف نهاده نبید

بدو اندرون هفت کشور بدید

زمان و نشان سپهر بلند

همه کرده پیدا چه و چون و چند

فردوسی ،آغاز شهریاری کیومرث (اولین انسان ) و برتخت نشستن وی را در اول برج حمل می داند .

چنین گفت کائین تخت و کلاه

کیومرث آورد و او بود شاه

چو آمد ببرج حمل آفتاب

جهان گشت با فرّ و آئین و آب

بتابید از آن سان زبرج بره

که گیتی جوان گشت از آن یکسره

کیومرث شد برجهان کد خدای

نخستین بکوه اندرون ساخت جای

و نیز در زمان پادشاهی جمشید، هنگام برپائی نوروز در روز هرمزد از ماه فروردین است .

چو خورشید تابان میان هوا

نشسته بر او شاه فرمانروا

جهان انجمن شد بر تخت اوی

از آن بر شد قره بخت اوی

به جمشید بر گوهر افشاندند

مر آن روز را روز نو خواندند

سر سال نو هرمز فرودین

بر آسوده از رنج روی تن دل ز کین

به نوروز تو شاه گیتی فروز

بر آن تخت بنشست فیروز روز

بزرگان بشادی بیاراستند

می و جام و رامشگران خواستند

چنین جشن فرخ از آن روزگار

بما ماند از آن خسروان یادگار

در شاهنامه می خوانیم که پس از طهمورث ،جمشید پسر وی (۲) به تخت پادشاهی نشست و همه مرغان و دیوان و پریان به فرمان او درآمدند .وی به ساختن آلات جنگی پرداخت ،رشتن و تافتن و بافتن به مردم آموخت ، طبقات چهارگانه کاتوزیان ،نیساریان ،نسوریان و اهتوخوشی (۳) را پدید آورد ،به دیوان دستور داد تا با آب و خاک ،گل درست کرده ،گرمابه و کاخهای بلند سازند و سپس از سنگ ،گوهر بیرون آورد ،بویهای خوش پدیدار ساخت ،پزشکی را بوجود آورد و کشتی رانی را به مردم آموخت وبعد از تمامی این کارها ،تختی ساخت که هرگاه اراده می کرد دیوان آن را برداشته و به آسمان می بردند و در روز هرمزد فروردین براین تخت بر آسمان رفت و جهانیان این روز را روز نو خواندند .

همه کردنیها چو آمد بجای

ز جای مهی برتر آورد پای

بفر کیانی یکی تخت ساخت

چه مایه بدو گوهر اندر نشاخت

بجمشید بر گوهر افشاندند

مران روز را روز نو خواندند

سر سال نو هرمز فرودین

بر آسوده از رنج روی زمین

اغلب کتب قدیمی جمشید را پایه گذار نوروز دانسته اند. (۴) دلیل انتساب این جشن به جمشید به درستی بر ما معلوم نیست . اما با اطلاع به اینکه فردوسی شاهنامه را براساس روایتهای قدیمی و کتاب خداینامه به نظم درآورده است ، در می یابیم که نسبت دادن این جشن بجمشید از دوران بسیار قدیم معمول بوده است .

در هر حال نوروز در ایران چنان اهمیتی داشته است که با روی کار آمدن دین زرتشت به عنوان یک دین حکومتی در زمان ساسانیان ،نه تنها از بین نرفت بلکه جایگاه خاصی نیز پیدا نمود .

«در این عهد نوروز را در میان ملت ایران و نیز در دربار ،مراسم مخصوص و تشریفات فراوان در کار بوده است و بتحقیق می توان گفت که در هیچ زمان نوروز را با این همه تکلفات بجا نمی آوردند.» (۵)

«مورخین یونانی می نویسند که ژوستین دوم امپراطور روم کمی بعد از جلوس خود به تخت که در چهارم نوامبر سال ۵۶۵ میلادی بود سفیری به دربار انوشیروان فرستاد که با شتاب تمام راه افتاده ،سفر کرد ولی در شهرهائیکه سر راه بود به جهت بعضی ترتیبات که به فرمان شاهنشاه ایران داده شده بود ،حرکتش به تأخیر افتاد و مجبور گردید که در شهر دارا به جهت مراسم عید نوروز مدتی توقف بکند .

از اینجا معلوم می شود که در عهد ساسانیان نه تنها در پایتخت بلکه در ولایات نیز مراسم با شکوه مفصلی برای نوروز بجا می آوردند.» (۶)

در قسمت تاریخی شاهنامه در زمان ساسانیان هنگامیکه نامی از آتشکده برده می شود ،مکانی نیز به نوروز اختصاص دارد .

از جمله : در زمان پادشاهی اردشیر :

به دیبا بیاراست آتشکده

هم ایوان نوروز و کاخ سده

در زمان پادشاهی بهرام گور :

برفتند یکسر به آتشکده

به ایوان نوروز جشن سده

همی مشک بر آتش افشاندند

به بهرام بر آفرین خواندند

چو شد ساخته کار آتشکده

همان جای نوروز و جشن سده

در زمان پادشاهی شیرویه :

ببخشید چندی به آتشکده

چه بر جای نوروز و جشن سده

و در آخر اینکه ، نوروز در شاهنامه ، از آغاز کتاب تا سرانجام آن (یعنی تا زمان حمله اعراب به ایران ) به صورت یک جشن ملی و در دوره ساسانیان بشکل یک آئین مذهبی ،برای ایرانیان گرامی بوده و جشن گرفته می شده است و با اینکه بعد از حمله اعراب به ایران مدتی برگزار نمی گردیده اما به دلایلی از جمله اشتیاق ایرانیان به اجرای این مراسم ،باقی و برای ما به یادگار مانده است .

پی نوشت :

۱ـ نخستین جفت انسانی یعنی مشی و مشیانه در زمان مرگ کیومرث چون نطفه ای از وی جدا گشته و به مدت چهل سال بر روی خاک بود تا آن که چون گیاه ریواس از زمین روئید و به دو قسمت تبدیل شد که دارای هیئتی انسانی بودند یکی نر و دیگری ماده و از ایشان فرزندانی بوجود آمد که در تمامی جهان پراکنده گشتند .

۲ـ برای اطلاع بیشتر نگاه کنید به یشتها ج ۱ص ۱۸۰و حماسه سرائی در ایران ص ۴۲۴

۳ـ آذربان ـ جنگجویان ـ کشاورزان ـ دست ورزان

۴ـ البته بعد از اسلام ایرانیان روایات متعددی درباره علل پیدایش نوروز ساخته اند تا اعراب با روحیه اعراب خوش آینده باشد و این جشن در اوایل اسلام منع نگردد . . از جمله «گویند خدای تعالی در این روز عالم را آفرید و هر هفت کوکب در اوج تدویر بودند و اوجات همه در نقطه اول حمل بود .در این روز حکم شد که بسیرو دور درآیند و آدم علیه السلام را نیز درین روز خلق کرد، پس بنابراین این روز را نوروز گویند» برهان قاطع ـ ذیل کلمه نوروز.

«وقتی سلیمان بن داود انگشتر و سلطنت خود را از دست داده بود همینکه پس از چهل روز به سلطنت خود رسید و عظمت

و جلال پیشین خود را بدست آورد، سلاطین بحضورش آمدند و مرغها بخدمتش کمر بستند آنوقت ایرانیان گفتند که نوروز آمد یعنی روز نو رسید. از آن به بعد آنروز را روز نو نامیدند». آثار الباقیه .

۵ـ مقاله نوروز بقلم دکتر ذبیح الله صفا ـ مجله مهر ـ ش ۳ص ۲۷۳٫

۶ـ مقاله اساس نوروز جمشیدی ـ حسین کاظم زاده ،ایرانشهر شماره ۱۰از جلد اول ص ۲۶۱نوروز

منبع: پایگاه تاریخ و تمدن ایران بزرگ – سوسن فرهنگی

نوشته شده در تاريخ یکشنبه شانزدهم بهمن 1390 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
شاهنامه خواني يسنا براي دومين بار در آرامگاه استاد سخن حافظ شيرازي
يسنا به دعوت از طرف ميراث فرهنگي فارس براي اجراي شاهنامه خواني در حافظيه به همراه استاد ورمزيار در روز شنبه 15 بهمن ماه اجراي برنامه نمود.


نوشته شده در تاريخ چهارشنبه بیست و پنجم آبان 1390 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
این نوشتار پژوهشی است بی طرف که سر ستیز با هیچ دینی را ندارد. تنها برآیند پژوهش هایم در باره جهان بینی فردوسی را به گونه خلاصه شده می نویسم. داوری را به گردن خواننده می گذارم. بیت های الحاقی در پایان نوشتار پیوست شده است.
1- نخست باید دانست که شاهنامه شناسانی چون استاد جنیدی (در شاهنامه ویرایش جنیدی)، امید عطایی فرد (در کتاب مقدمه شاهنامه) و باقر پرهام (در کتاب با نگاه فردوسی) با دلیل های کافی تاریخی و زبان شناختی روشن کرده اند که این بیت ها هیچ کدام از فردوسی نیست. با خواندن این کتاب ها می توان از دلیل های این نویسندگان آگاهی یافت. از دید شاهنامه شناسان این بیت ها سست است و با دگر بیت های شاهنامه همگرایی ندارد. گروهی به درستی روشن می کنند که در زمان فردوسی اصلا در اول هیچ کتابی ستایش مذهبی نمی آوردند و این آیینی است برای دوران پس از فردوسی که حتی اول رمان عاشقانه هم ستایش دینی می آوردند. در نوشتار کنونی به نکاتی که کمتر به آن نگریسته شده که برآیند بررسی های خودم است می پردازم.
2- اهورا مزدا خدای ایران باستان در همه دوره ها است. این واژه به این معنی است: اهورا= آفریننده، جان بخش، مز= بزرگ، و دا= خردمند. حال اگر فردوسی شاهنامه را با نام اهورا مزدا بیاغازد چه برداشتی باید کرد؟ او چنین می کند. شاهنامه این گونه آغاز می شود:
به نام خداوند جان و خرد ---- کزین برتر اندیشه برنگذرد
می دانیم که "خداوند جان و خرد" همان برگردان اهورا مزدا است و زیبا ترین برگردان این واژه به زبان پارسی امروزی است.
3-  در فلسفه و دین ایران باستان، خدا (اهورا مزدا) نیرویی است بی آغاز و انجام که در جهان هستی به چهره های گوناگون نمودار می شود. والا ترینِ این نمودهای آفریدگار، خرد است چرا که بر اساس این آیین ، هم آفریننده بر بنیاد خرد جهان را آفریده و هم باورمند به این دین باید با خرد، جهان و خدا را بشناسد و تنها بر اساس خرد (اندیشه نیک) می توان به رستگاری و خوشبختی رسید. همانا اندیشه نیک خود پیش آیندِ گفتار و کردار نیک است. هم از این روست که اگر در فهرست امشاسبندان (نیرو هایی که اهورا مزدا برای رویارویی با اهریمن آفرید) هم بنگریم، همیشه بهمن (اندیشه نیک) در آغاز فهرست آمده است.
پس از ستایش اهورا مزدا، بر آیین ایران باستان باید به ستایش خرد رسید و شاهنامه هم چنین می کند. بی درنگ پس از ستایش اهورا مزدا، سخن از ارج خرد به میان می آید و آن را نخستین و بهترین آفریده آفریدگار می نامد:
کنون ای خردمند ارج خرد ---- بدین جایگه گفتن اندرخورد
خرد بهتر از هر چه ایزدت داد ---- ستایش خرد را، به، از راه داد
خرد چشم جانست چون بنگری ---- تو بی‌چشم شادان جهان نسپری
نخست آفرینش خرد را شناس ---- نگهبان جانست و آن را سپاس
داوری درباره همسانی این بیت ها با جهان بینی پیش از اسلام که در پیش گفتم را به خواننده وامیگذارم.
4- سپس شاهنامه به چگونگی آفرینش جهان هستی می رسد. میدانیم که چگونگی آفرینش از دید اسلام چیست. ولی شاهنامه چگونگی آفرینش را بدون کم و کاست بر اساس جهان بینی ایران باستان می آورد (همسان کتاب های پهلوی مانده از آن دوران و اوستا) که با جهان بینی اسلام نا هماهنگ است (نخست آفرینش چهار گوهر و سپس گیتی و فلک ها، سخنی از آفرینش انسان از گل نیست، و دیگرها).
از آغاز باید که دانی درست ---- سر مایه گوهرانِ نخست
که یزدان ز ناچیز چیز آفرید ---- بدان، تا توانایی آرد پدید
ازو مایه گوهر آمد چهار ---- برآورده بی‌رنج و بی‌روزگار
یکی آتشی برشده تابناک ----  میان آب و باد از برِ تیره خاک
نخستین که آتش ز جنبش دمید ---- ز گرمیش پس خشکی آمد پدید
ازان پس ز آرام سردی نمود ---- ز سردی همان باز تری فزود
چو این چار گوهر به جای آمدند ---- ز بهر سپنجی سرای آمدند
پدید آمد این گنبد تیزرو ---- شگفتی نماینده نوبه‌نو
ابرده و دو هفت شد کدخدای ---- گرفتند هر یک سزاوار جای
فلکها یک اندر دگر بسته شد ---- بجنبید چون کار پیوسته شد
زمین را بلندی نبد جایگاه ---- یکی مرکزی تیره بود و سیاه
ببالید کوه آبها بر دمید ---- سر رستنی سوی بالا کشید
ببالد ندارد جز این نیرویی ---- نپوید چو پیوندگان هر سویی
ازان پس چو جنبنده آمد پدید ---- همه رستنی زیر خویش آورید
همین بیت ها ریشه سپندی (تقدس) آتش و آب و باد و خاک را در فرهنگ ایران باستان نشان می دهد. بدین گونه هرچه در شاهنامه پیش رویم در می یابیم که همه بیت ها هماهنگ با جهان بینی ایران باستان و ردی از جهان بینی اسلامی در کار نیست. چرا که این کتاب، کتابی تاریخی است که می خواهد تاریخ و فرهنگ پیش از اسلام مارا نمایان سازد نه روزنامه ای که بر اساس روز نوشته شود. لپ کلام آن است که اگر آن بیت ها که می گوید هرکه جز شیعه گمراه است از فردوسی باشد، خودِ فردوسی گمراه ترین آدم است که سوار کشتی اسلام نشده است چراکه ما چیزی از شیعه در شاهنامه نمی یابیم و به وارونه همه چیز بر پادِ آن است. 
5- چیز مهم دیگر تلاش فردوسی برای پارسی گویی است که بی کم و کاست نشانگر جهان بینی پیش-اسلامیِ او است. می دانیم که پارسی که ما امروز بکار می بندیم پس از اسلام در شرق ایران (چون خراسان بزرگ که دربرگیدنده خراسان کنونی و افغانستان بود) پیدا شد چرا که شرق ایران از مرکز خلافت عربی دور بود و در آن بیشتر مردم جهانبینی و زبانِ پیش از اسلام خویش را پاسداری کرده بودند. حکومت های ایرانی پس از اسلام هم نخست از شرق ایران برخواستند و پایه های خلافت بغداد را سست کردند. پارسی گویی همواره به همراه جهان بینی پیش-اسلامی بود. و می دانیم که فردوسی مگر به ضرورت وزن هیچ گاه از واژه های عربی بهره نبرده و شمار واژه های عربی در شاهنامه بسیار کم است. شگفت آن است که در این بیت های الحاقی شاعر به شدت تلاش می کند از واژه های عربی بهره بگیرد. شاهنامه که پیشتر گفته خداوند جان و خرد اکنون در بیت های الحاقی می گوید خداوند "امر و نحی و تنزیل و وحی" که کاملا سازگار با آموزه های دین اسلام و نا سازگار با فرزانش ایران باستان است.
6- نکته دیگر جنبش های ایرانی در آن دوران بود که شماری بر پایه تشیع و آیین سیاسی خوارج بود و شماری بر پایه دین های ایران باستان. بسیاری از جنبش های آزادی خواهی در آن دوران رنگ و بوی زردشتی داشت و مردم ایران دوست دار این قهرمان های ملی خود بودند. چگونه ممکن است در شاهنامه گفته شود که هرکس شیعه نیست گمراه است و ناشیعه ها به باد ناسزا گرفته شوند، این سخن با روان دوران هماهنگ نیست و از فردوسی که خود پهلوان عرصه سخن و پیشروی آزادی خواهی با ابزار فرهنگی (نه سیاسی) بود بدور است.
7- و اما نکته دیگر این است که (مگر در موارد انگشت شمار) شاهنامه نوشته خود فردوسی نیست. فردوسی شاهنامه ابو منصوری که به دست موبدهای زرتشتی و پهلوان ها از پهلوی به پارسی برگردانده شده بود را به شعر درآورد. در شاهنامه جای جای گفته می شود که بن مایه فلان سخن از یک موبد است. چطور ممکن است کتابی که نوشته موبدان است در آغاز بگوید هر کس شیعه نیست گمراه است؟ کدام خردی این را می پذیرد؟ خود فردوسی در آغاز کتاب موبدان و پهلوانان گردآورنده شاهنامه را می ستاید:
یکی نامه بود از گه باستان ---- فراوان بدو اندرون داستان
پراگنده در دست هر موبدی ---- ازو بهره‌ای نزد هر بخردی
یکی پهلوان بود دهقان نژاد ---- دلیر و بزرگ و خردمند و راد
پژوهنده روزگار نخست ---- گذشته سخنها همه باز جست
ز هر کشوری موبدی سالخورد ---- بیاورد و این نامه را گرد کرد
بپرسیدشان از کیان جهان ---- وزان نامداران فرخ مهان
که گیتی به آغاز چون داشتند ---- که ایدون به ما خوار بگذاشتند
چه گونه سرآمد به بد اختری ----  برایشان همه روز کند آوری
8- داستان نماز نخواندن آخوند شهر بر بدن بیجان فردوسی از آن رو که ستایش "گبرکان" کرده و مدح انبیا نکرده داستان مشهوری است که نشان می دهد بیت های ستایش پس از درگذشت فردوسی به شاهنامه برافزوده شده است. عطار این داستان را به شعر در آورده است:
شنودم من که فردوسی طوسی
که کرد او درحکایت بی فسوسی
به بیست و پنج سال از نو ک خامه
بسر می‌برد نقش شاهنامه
بآخر چون شد آن عمرش بآخر
ابوالقاسم که بد شیخ اکابر
اگرچه بود پیری پر نیاز او
نکرد از راه دین بروی نماز او
چنین گفت او که فردوسی بسی گفت
همه در مدح گبری ناکسی گفت
بمدح گبر کان عمری بسر برد
چو وقت رفتن آمد بی خبر مرد
مرادر کار او برگ ریا نیست
نمازم بر چنین شاعر روا نیست
و .....


9- بودن واژه ها و ترکیب های سست و بی معنی و دور از سبک شعری فردوسی در بیت های افزوده نشان آن است که خداوندگار سخن فردوسی آن ها را نسروده. نمونه را، به کارگیری "صحابان" به جای صحابه، به کارگیری "راست راه"، به کارگیری "حکیم" برای نامیدن خدا، و ... استاد جنیدی همه این سستی ها، لغزش های زبانی و ناهماهنگی های سبکی را در شاهنامه ویرایش خود بر رسیده اند.
پیوست: بیت های افزوده ستایش در شاهنامه:
چه گفت آن خداوند تنزیل و وحی          خداوند امر و خداوند نهی
که خورشید بعد از رسولان مه          نتابید بر کس ز بوبکر به
عمر کرد اسلام را آشکار          بیاراست گیتی چو باغ بهار
پس از هر دوان بود عثمان گزین          خداوند شرم و خداوند دین
چهارم علی بود جفت بتول          که او را به خوبی ستاید رسول
که من شهر علمم علیم در ست          درست این سخن قول پیغمبرست
گواهی دهم کاین سخنها ز اوست          تو گویی دو گوشم پرآواز اوست
علی را چنین گفت و دیگر همین          کزیشان قوی شد به هر گونه دین
نبی آفتاب و صحابان چو ماه          به هم بسته یکدگر راست راه
منم بنده اهل بیت نبی          ستاینده خاک پای وصی
حکیم این جهان را چو دریا نهاد          برانگیخته موج ازو تندباد
چو هفتاد کشتی برو ساخته          همه بادبانها برافراخته
یکی پهن کشتی بسان عروس          بیاراسته همچو چشم خروس
محمد بدو اندرون با علی          همان اهل بیت نبی و ولی
خردمند کز دور دریا بدید          کرانه نه پیدا و بن ناپدید
بدانست کو موج خواهد زدن          کس از غرق بیرون نخواهد شدن
به دل گفت اگر با نبی و وصی          شوم غرقه دارم دو یار وفی
همانا که باشد مرا دستگیر          خداوند تاج و لوا و سریر
خداوند جوی می و انگبین          همان چشمه شیر و ماء معین
اگر چشم داری به دیگر سرای          به نزد نبی و علی گیر جای
گرت زین بد آید گناه منست          چنین است و این دین و راه منست
برین زادم و هم برین بگذرم          چنان دان که خاک پی حیدرم
دلت گر به راه خطا مایلست          ترا دشمن اندر جهان خود دلست
نباشد جز از بی‌پدر دشمنش          که یزدان به آتش بسوزد تنش
هر آنکس که در جانش بغض علیست          ازو زارتر در جهان زار کیست
نگر تا نداری به بازی جهان          نه برگردی از نیک پی همرهان
همه نیکی ات باید آغاز کرد          چو با نیکنامان بوی همنورد
از این در سخن چند رانم همی          همانا کرانش ندانم همی
برگرفته از
سرای دانای توس

نوشته شده در تاريخ چهارشنبه بیست و هفتم مهر 1390 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
يسنا در روز گذشته به اجراي ابياتي از داستان تولد سهراب در سالن مطهري شيراز پرداخت . اين مراسم كه به جهت بزرگداشت روز اوليا و مربيان برگزار گرديد . با اجراي شاهنامه خواني يسنا همراه شد .

نوشته شده در تاريخ یکشنبه هفدهم مهر 1390 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
يسنا در روز جشن مهرگان ( 16 مهر ) و همچنين روز جهاني كودك به دعوت سازمان ميراث فرهنگي فارس در كنار ارگ كريمخاني به اجراي شاهنامه پرداخت . اين مراسم كه با حضور تعدادي از دانش آموزان مقطع ابتدايي مدارس دخترانه و پسرانه شيراز و همچنين با حضور مردم و مسولين ميراث برگزار گرديد . يسنا پس از اجراي تاتر جي جي ميجي كه يكي از كهن ترين اجراي هاي نمايش عروسكي در شيراز است با خواندن ابياتي از مقدمه يكي از داستانهاي شاهنامه باعث ايجاد محيطي شاهنامه دوستي در بين حاضرين گرديد .تا جاي كه مجري تواناي برنامه نيز چند بيتي شاهنامه خواند و از فردوسي در اين روز در شيراز ياد نمود.
نوشته شده در تاريخ یکشنبه دهم مهر 1390 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
مراسم هزاره فردوسي و گشايش ساختمان تازه آرامگاه اين ميهندوسترين ايراني بزرگ و بزرگوار

مجسمه فردوسي
12 مهرماه 1313 جشن هاي هزاره فردوسي با شركت اديبان، دانشمندان، سياستمداران و دولتمردان كشور و بيش از چهل مستشرق از ساير كشورها در تهران آغاز بكار كرد و 15 روز طول كشيد و ضمن آن به فردوسي كه گفته است «چو ايران نباشد تن من مباد» لقب «ميهندوسترين ايرانيان» داده شد كه عمر خود را بدون چشمداشت و داوطلبانه صرف خدمت به ايران، تاريخ آن و زبان پارسي كرد و تاريخ ايران (شاهنامه) را به شعر در آورد. در جريان اين مراسم كه نطق هاي فراوان ايراد شد و رسالات متعدد انتشار يافت، شركت كنندگان در مراسم به خراسان رفتند و رضاشاه بيستم مهرماه با حضور آنان ساختمان تازه آرامگاه آن مرد بزرگ و بزرگوار را كه همه ايرانيان و پارسي زبان مديون زحمات او هستند گشود. مراسم بزرگداشت فردوسي در عين حال فرصتي بود كه مستشرقين و ايرانشناسان در باره جشن هاي مهرگان ، اهميت و تاريخچه آنها سخن بگويند.
    
آرامگاه فردوسي در توس


برگرفته از سايت : روزشمار تاريخ ايرانيان
نوشته شده در تاريخ پنجشنبه هفتم مهر 1390 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
مهرگان یکی از کهن‌ترین جشن‌های ایرانی و هندوان است که در ستایش و نیایش مهر یا میترا (ایزد روشنایی، پیمان، دوستی و محبت، و دین و آیین مهری) برگزار می‌شود. این جشن در دوران پس از اسلام پس از نوروز     بزرگ­ترین جشن ایرانی است. حال آنکه احتمالا در ایران باستان، هم رده یا برتر از نوروز بوده است

خجسته آيين مهرگان كه از دير و دور در ايران جشن گرفته مي‌شد، اينك نيز همچنان سبز و پابرجا مانده و زرتشتيان ايران آن را بزرگ مي‌دارند.

اين جشن كه جشن كشاورزان نيز هست از دهم مهرماه كه برابري مهر روز با مهرماه است، آغاز مي‌شود و تا شش روز ادامه دارد. اين جشن با رويدادهايي مانند قيام كاوه‌آهنگر عليه ضحاك مار‌دوش نيز نسبت دارد.

مهرگان همچون نوروز دارای اعتدال کیهانی است. اندازه شب و روز در مهر برابر میشود و شاید از همین رو این ماه را به نام مهر که ایزد داوری و عدالت و دادگستری است گذاشته اند. همچنین مهر برابر است با پایان فصل برداشت کشاورزی. از این رو زمان مناسبی برای جشن و شادی و استراحت کشاورزان که عمده مردمان دوران کهن بودند است.

شاید پیروزی داریوش بزرگ بر گئومات مغ غاصب که به ادعای کتیبه بیستون، بر مردم ستم کرده و مال آنها را ستانده و نیایشگاه‌ها را ویران کرده بود، باعث شد تا بنا بر داستان کهن ضحاک و فریدون پیروزی نیکی بر بدی در این تاریخ روایت شده و زان پس مهرگان را روز پیروزی کاوه آهنگر و بر تخت نشستن فریدون شاه بدانند.

مردمان در این روز تا حد امکان با جامه‌های ارغوانی (یا دستکم با آرایه‌های ارغوانی) بر گرد هم می‌آمده‌اند؛ در حالی که هر یک، چند «نبشته شادباش» یا به قول امروزی‌، کارت تبریک برای هدیه به همراه داشته‌اند. این شادباش‌ها را معمولاً با بویی خوش همراه می‌ساخته و در لفافه‌ای زیبا می‌پیچیده‌اند.

در میان خوان یا سفره مهرگانی که از پارچه‌ای ارغوانی رنگ تشکیل شده بود، گل «همیشه شکفته» می‌نهادند و پیرامون آنرا با گل‌های دیگر آذین می‌کردند. امروزه نمی‌دانیم که آیا گل همیشه شکفته، نام گلی بخصوص بوده است یا نام عمومیِ گل‌هایی که برای مدت طولانی و گاه تا چندین ماه شکوفا می‌مانند.

در پیرامون این گل‌ها، چند شاخه درخت گز، هوم یا مورد نیز می‌نهادند و گونه‌هایی از میوه‌های پاییزی که ترجیحاً به رنگ سرخ باشد به این سفره اضافه می‌شد. میوه‌هایی مانند: سنجد، انگور، انار، سیب، به، ترنج (بالنگانجیر، بادام، پسته، فندق، گردو، کُـنار، زالزالک، ازگیل، خرما، خرمالو و چندی از بوداده‌ها همچون تخمه و نخودچی.

دیگر خوراکی‌های خوان مهرگانی عبارت بود از آشامیدنی و نانی مخصوص. نوشیدنی از عصاره گیاه «هَـئومَـه/ هوم» که با آب یا شیر رقیق شده بود، فراهم می‌شد و همه باشندگان جشن، به نشانه پیمان از آن می‌نوشیدند. نانِ مخصوص مهرگان از آمیختن آرد هفت نوع غله گوناگون تهیه می‌گردید. غله‌ها و حبوباتی مانند گندم، جو، برنج، نخود، عدس، ماش و ارزن. دیگر لازمه‌های سفره مهرگان عبارت بود از: جام آتش یا نوکچه (شمعشکر، شیرینی، خوردنی‌های محلی و بوی‌های خوش مانند گلاب.

آنان پس از خوردن نان و نوشیدنی، به موسیقی و پایکوبی‌های گروهی می‌پرداخته‌اند. سرودهایی از مهریشت را با آواز می‌خوانده و اَرْغُـشت می‌رفته‌اند (می‌رقصیده‌اند). شعله‌های آتشدانی برافروخته پذیرای خوشبویی‌ها (مانند اسپند و زعفران و عنبر) می‌شد و نیز گیاهانی چون هوم که موجب خروشان شدن آتش می‌شوند.

از آنجا که نشانه‌های بسیاری، همچون تندیس‌ها، کتیبه‌ها و سنگ‌نگاره‌ها (از جمله نگاره‌های میترا در نمرود داغ و کوماژن)، از رواج آیین مهر در آسیای کوچک (آناتولی) حکایت می‌کند؛ بعید نیست که «سماع»‌های عارفانه پیروان طریقه «مولویه» در شهر قونیه امروزی، ادامه دیگرگون شده همان ارغشت‌های میترایی باشد.

در پایان مراسم، شعله‌های فروزان آتش، نظاره‌گر دستانی بود که بطور دسته‌جمعی و برای تجدید پایبندی خود بر پیمان‌های گذشته، در هم فشرده می‌شدند.

فردوسی در شاهنامه به پیدایش اين جشن در دوران پادشاهی فريدون اشاره کرده است:

فریدون چو شد بر جهان کامکار
ندانست جز خویشتن شهریار
به رســم کیان تاج و تخت مهی
بیاراست با کاخ شاهنشهی
به روز خجسته ســر مهر ماه
به سر بر نهاد آن کیانی کلاه
زمانه بی اندوه گشـت از بدی
گرفتند هر کــس ره بـخردی
دل از داوری هـا بپرداخـتـنـد
به آیین، یکی، جشن نو ساختند
نـشـسـتـنـد فرزانگان، شادکام
گـرفتند هـر یک ز ياقوت، جام
می روشن و چهره ی شاه نـَو
جهان نو ز داد از سر ِماه نـَو
بـفـرمـود تا آتش افـروخـتـنـد
همه عنبر و زعفران سوختند
پـرسـتـیـدن مهرگان دیـن اوسـت
تن آسانی و خوردن آیین اوست
کنون یادگارست از و ماه مهر
به کوش و به رنج ایچ منمای چهر
نوشته شده در تاريخ چهارشنبه پنجم مرداد 1390 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
...ممکن است علت و سببی اعضای دو خانواده، دو طایفه، دو قبیله، دو شهر و یا دو کشور را به خاک و خون بکشاند و دامنۀ اختلاف و منازعه مدتی متمادی به طول انجامد.در این گونه موارد علت العللی را که موجب بروز چنان نزاع و قتال شده باشد به خون سیاوش تشبیه و تمثیل می کنند.

بدون شک در طول تاریخ و تمامی قرون و اعصار کشتارهای هولناکی در گوشه و کنار جهان رخ داده و خونهای زیادی بر زمین ریخته است ولی خون سیاوش شاهزادۀ نامدار ایرانی که ناجوانمردانه در سرزمین تورانیان به قتل رسید رنگ دیگری داشت و جهش و جوشش آن به حدی تند و تیز بود که به گفتۀ فردوسی:

بساعت گیاهی از آن خون برست        جز ایزد که داند که آن چون برست

باید دید سیاوش کیست و خون ناحق او را چگونه بر زمین ریختند که به صورت ضرب المثل درآمده است.
سیاوش فرزند کاووس شاه- کیکاووس- بود و از سوی مادر با افراسیاب خویشاوندی داشت. چون به رشد سن پهلوان رسید نامی ایران رستم دستان او را به زابلستان برد:
هنرها بیاموختش سر بسر              بسی رنج برداشت کآمد به بر
سیاوش چنان شد که اندر جهان      بمانند او کس نبود از جهان
آن گاه نزد پدرش کیکاووس آمد و مورد نقد و نوازش قرار گرفت. روزی پدر و پسر نشسته بودند که سودا به همسر شاه و دختر شاه هاماوران از در درآمد و به یک نگاه عاشق شیدای سیاوش شد.
پس از چند روز از همسرش کیکاووس خواست که سیاوش را به اندرون کاخ سلطنتی فرستد تا خواهرانش را ببیند، ولی باطناً مقصودش این بود که آن جوان ماه طلعت را در دام عشق خویش اسیر کند. کاووس شاه از پیام سودابه خوشنود شده به فرزند پهلوانش تکلیف کرد به اندرون برود و با خواهرانش دیدار کند.
سیاوش که به نیت باطنی سودابه پی برده بود در جواب شاه عرض کرد:
مرا راه بنما سوی بخردان              بزرگان و کار آزموده روان
چه آموزم اندر شبستان شاه؟       به دانش زنان کی نمایند راه؟
بدو گفت شاه، ای پسر شاد باش    همیشه خرد را تو بنیاد باش
پس پردۀ من ترا خواهرست           چو سودابه خود مهربان مادرست
سیاوش با نهایت اکراه و بی میلی به اندرون رفت و با خواهرانش دیدار کرد ولی تحت تأثیر عشوه گریهای سودابه واقع نشد و به حضور شاه بازگشت. بار دوم و سوم نیز حسب الامر پدر به اندرون خرامید و در مقابل طنازیها و خواهشهای بی شرمانۀ سودابه:
سیاوش بدو گفت کاین خود مباد     که از بهر دل من دهم دین به باد
چنین با پدر بی وفایی کنم             ز مردی و دانش جدایی کنم
تو بانوی شاهی و خورشید گاه        سزد کز تو ناید بدینسان گناه
سودابه که مقصود را حاصل ندید از بیم آنکه سیاوش راز و رمز دلدادگی وی را به پدرش بگوید و کار به رسوایی بکشد:
بزد دست و جامه بدرید پاک                  به ناخن دو رخ را همی کرد چاک
یکی غلغل از کاخ و ایوان بخاست           تو گفتی شب رستخیزست راست
بگوش سپهبد رسید آگهی                    فرود آمد از تخت شاهنشهی
خروشید سودابه در پیش اوی               همی ریخت آب و همی کند موی
چنین گفت، کآمد سیاوش به تخت         برآراست چنگ و برآویخت سخت
که از تست جان و تنم پر ز مهر             چه پرهیزی از من تو ای خوب چهر
بینداخت افسر ز مشگین سرم             چنین چاک شد جامه اندر برم
کاووس شاه چون سخنان سودابه شنید سیاوش را به حضور طلبید و جریان قضیه را استفسار کرد. سیاوش که چاره جز حقیقت گویی ندید آنچه از سودابه بر وی گذشت یکایک بیان کرد و مشاجرات لفظی بین او و سودابه در حضور سیاوش در گرفت:
چنین گفت با خویشتن شهریار         که گفتار هر دو نیاید بکار
بدان باز جستن همی چاره جست    ببوئید دست سیاوش نخست
برو بازوی و سرو بالای او                 سراسر ببوئید هر جای او
ز سودابه بوی می و مشگ ناب         همی یافت کاووس و بوی گلاب
ندید از سیاوش چنان نیز بوی           نشان بسودن ندید اندروی
غمین گشت و سودابه را خوار کرد     دل خویشتن را پر آزار کرد
ولی چون به سودابه علاقمند بود و از او چند فرزند خردسال نیز داشت لذا به همان اندازه توبیخ و شماتت قناعت ورزید، سودابه که خود را در مقابل سیاوش مغلوب دید در مقام انتقام برآمد.
توضیح آنحکه در اندرون کاخ سودابه زن خدمتکاری زندگی می کرد که آبستن و باردار بود. سودابه دارویی به او خورانید تا بچه های دو قلویش سقط شد.
آن گاه زن خدمتکار را پنهان کرد و جنین سقط شده را در طشت زرین نهاده خود به جای زائو شیون برداشت. خبر به کیکاووس رسید و سراسیمه به اندرون شتافت:
ببارید سودابه از دیده آب                همی گفت، روشن ببین آفتاب
همی گفتمت کاو چه کرد از بدی     به گفتار او خیره ایمن شدی
دل شاه کاووس شد بدگمان           برفت و در اندیشه شد یک زمان
همی گفت کاین را چه درمان کنم    نشاید که این بر دل آسان کنم
کیکاووس به اخترشناسان متوسل شد. همگی یکدل و یکزبان گفتند:
دو کودک ز پشت کسی دیگرند        نه از پشت شاهند و زین مادرند
نشان بد اندیش ناپاک زن                بگفتند با شاه و با انجمن
پس از یک هفته زن خدمتکار را بیافتند ولی هر چه زجر و شکنجه اش دادند حقیقت مطلب را نگفت:
چنین گفت جادو که من بیگناه         چه گویم بدین نامور پیشگاه
ندارم ازین کار هیچ آگهی                سخن هر چه گویم بود ز ابلهی
سپهبد کیکاووس به ناچار همۀ موبدان را به حضور طلبید و در کشف حقیقت استمداد کرد.
چنین گفت موبد به شاه جهان         که درد سپهبد نماند نهان
چو خواهی که پیدا کنی گفتگوی      بباید زدن سنگ را بر سبوی
ز هر دو سخن چون بدینگونه گشت   بر آتش بباید یکی را گذشت
سابقاً معمول چنین بود که متهمان را از آتش عبور می دادند و معتقد بودند که گناهکار در درون آتش می سوزد و بی گناه از آن به سلامت و بدون کمترین رنج و الم به کنار می آید.
سودابه به عذر و بهانۀ اینکه سقط جنین بهترین گواه اوست حاضر نشد از آتش بگذرد ولی سیاوش که خود را از هر گونه اتهامی پاک و مبری می دانست:
به پاسخ چنین گفت با شهریار
که دوزخ مرا ازین سخن گشت خوار    اگر کوه آتش بود، بسپرم
ازین ننگ خواریست گر نگذرم
خرمنی از آتش برافروختند و به سیاوش تکلیف کردند که از آن بگذرد. سیاوش بدون هیچ بیم و هراسی اسب بتاخت و در میان آتش جستن کرد. پس از چند لحظه:
ز آتش برون آمد آزاد مرد               لبان پر زخنده، و رخ همچو ورد
چنان آمد اسب و قبای سوار         که گفتی سمن داشت اندر کنار
چو بخشایش پاک یزدان بود           دم آتش و باد یکسان بود
همی داد مژده یکی را دگر            که بخشود بر بیگنه، دادگر
چو پیش پدر شد سیاوخش پاک     نه دود و نه آتش نه گرد و نه خاک
فرود آمد از اسب کاووس شاه        پیاده سپهبد پیاده سپاه
سیاوخش را تنگ در بر گرفت          ز کردار بد پوزش اندر گرفت
پدر و پسر سه روز متوالی به عیش و عشرت پرداختند و سپس کاووس شاه سودابه را پیش خواند و به دژخیم فرمان داد که او را حلق آویز کند.
سیاوش چین گفت با شهریار         که دل را بدین کار رنجه مدار
بمن بخش سودابه را زین گناه        پذیرد مگر پند و آید به راه
سیاوخش را گفت، بخشیدمت        از آن پس که بر راستی دیدمت
دیر زمانی نگذشت که باز آتش انتقام سودابه زبانه کشید و خواست بار دیگر ذهن کاووس شاه را مشوب کند که در این موقع قشون افراسیاب به ایران زمین روی آورد و شاه به اشارۀ موبدان سیاوش را با لشکری آراسته و به همراهی تهمتن به جنگ تورانیان روانه کرد.
چین بود رأی جهان آفرین               که او جان سپارد به توران زمین
به رأی و به اندیشۀ نابکار               کجا باز گردد بد روزگار
سیاوش و رستم تهمتن با سپاهی گران جانب توران در پیش گرفتند و تا بلخ بتاختند. گرسیوز فرماندۀ سپاه توران بود و چون سیاوش یارای زورآزمایی نداشت شخصاً نزد افراسیاب رفت و از لشکریان مجهز و بی حد و حصر ایران که نامدارانی چون رستم و سیاوش و بهرام و زنگه بر آن فرماندهی می کردند سخنها گفت.
افراسیاب برآشفت و گرسیوز را از خود براند. سپس فرمان بسیج داد تا بامدادان به سوی بلخ روی آورد و سیاوش را گوشمالی دهد ولی شبانگاه خواب هولناکی دید و از تخت به زیر افتاد:
خروشی برآمد از افراسیاب            بلرزید بر جای آرام و خواب
فکند از سر تخت خود را به خاک      برآمد ز جانش آتش سهمناک
گرسیوز بر بالینش حاضر شد و علت را پرسید. افراسیاب با دیدگان بی فروغ گفت: "مرا به حال خود بگذار. زیرا در عالم خواب بیابانی پر از مار و عقرب دیدم که خیمه و خرگاه من در گوشه ای از آن بیابان برپا شد. ناگهان باد شدیدی وزیدن گرفت و پرچم مرا سرنگون کرد. در این موقع نیروی تازه نفسی از ایران زمین بر من و لشکریانم تاختند و از کشته پشته ساختند. پهلوان نامداری از قشون ایران مرا به اسارت گرفت و نزد کاووس شاه برد. جوان ماه پیکری که در کنار شاه نشسته بود شمشیر از میان کشید و مرا به دو نیم کرد":
دمیدی بکردار غرنده میغ                میانم به دو نیم کردی به تیغ
خروشید می من فراوان ز درد         مرا ناله و درد بیدار کرد
به اشارت گرسیوز و فرمان افراسیاب کلیۀ موبدان را احضار کردند و تعبیر خواستند. یکی از موبدان امان خواست و گفت:
به بیداری اکنون سپاهی گران          از ایران بیاید دلاور سران
یکی شاهزاده به پیش اندرون           جهاندیده با او بسی رهنمون
که بر طالعش بر کسی نیست شاه   کند بوم و بر راه بما بر تباه
مقصودش همان سیاوش است که اگر با او جنگ بکنی در صورت غلبه دمار از روزگار ما برآورد و چنانچه کشته شود خونش سراسر توران زمین را فرود گیرد و همه جا را به خاک و خون کشاند.
اگر با سیاوش کند شاه جنگ           چو دیبه شود روی گیتی به رنگ
ز ترکان نماند کسی را به گاه            غمی گردد از جنگ او پادشاه
وگر او شود کشته بر دست شاه       به توران نماند سر و تختگاه
سراسر پر آشوب گردد زمین            ز بهر سیاوش به جنگ و به کین
افراسیاب از این تعبیر و سخنان موبد غمگین گشت و پس از مشاوره با سران سپاه در مقام صلح و آشتی با سیاوش برآمد و گرسیوز را با اسبان و هدایای گران قیمت به همراهی دویست تن از نخبۀ سپاهیان به سوی او گسیل داشت و پیشنهاد صلح کرد.
سیاوش و رستم پس از یک هفته کنکاش و رأی زدن، به شرط آنکه افراسیاب یک صد تن از سرداران منتخل را به عنوان گروگان فرستد پیشنهاد گرسیوز را پذیرفتند و پیمان صلح ب همین ترتیب گردید. آن گاه سیاوش و لشکریان ایران در بلخ ماندند و گرسیوز به سوی افراسیاب و رستم به حضور کیکاووس شتافت.
افراسیاب از انعقاد صلح و آشتی شادمان شد ولی کیکاووس به قبول صلح تن نداد و نسبت به رستم که معتقد بود سستی نشان داده است خشمگین گردید و گفت:
به نزد سیاوش فرستم کنون            یکی مرد با دانش و پر فسون
بفرمایمش کآتشی کن بلند             به بند گران پای ترکان ببند
پس آن بندگان را سوی ما فرست     که سرشان بخواهم ز تنشان گسست
رستم از در موعظه درآمد و کاووس را از اشتعال نائرۀ جنگ با افراسیاب و تکلیف پیمان شکنی به فرزندش سیاوش بر حذر داشت ولی کاووس تسلیم نشد و رستم را به سختی از درگاهش رانده طوس را با لشکری گران و نامه ای تند و تیز به نزد سیاوش فرستاد تا جنگ را آغاز کند و در غیر این صورت فرماندهی سپاه را به سپهبد طوس واگذار نماید. سیاوش که در عالم جوانمردی حاضر نبود پیمان شکنی کند و صد تن گروگان بی گناه را به دست دژخیم سپارد پس از وصل نامۀ پدر، یکی از سرداران خود به نام زنگه را با گروگانها به نزد افراسیاب بازگردانید و تقاضا کرد که راه گریز و عبوری به وی دهد:
یکی راه بگشای تا بگذرم                به جائی که کرد ایزد آبشخورم
یکی کشوری جویم اندر نهان           که نامم ز کاووس گردد نهان
زنگه با گروگانها به حضور افراسیاب رفت و پیشنهاد سیاوش را عرضه داشت. افراسیاب پس از مشورت با سردار نامی خود پیران ویسه موافقت کرد که سیاوش به توران بیاید و مانند فرزندی در نزد افراسیاب زندگی کند. سیاوش پذیرفت و قشون را تا آمدن سپهبد طوس به بهرام سپرد و خود جانب توران گرفت. افراسیاب و پیران ویسه مقدم سیاوش را گرامی داشتند و در بزم و رزم، او را تنها نمی گذاشتند. دیر زمانی نگذشت که سیاوش با جریره دختر پیران ویسه و پس از چندی با فرنگیس دختر افراسیاب ازدواج کرد. آن گاه منشور کشور ختن گرفت و با فرنگیس به آن سوی شده بر تخت سلطنت نشست و دو شهر گنگ دژ و سیاوشگرد را در آن سرزمین بنا کرد.
پس از چندی به سیاوش الهام شد و یا از گردش زمانه استنباط کرد که به زودی کشته می شود و سرزمین ایران و توران از خونش به جوش آمده هزاران تن مقتول و آبادیها با خاک یکسان خواهد شد.
این درد دل سیاوش با پیران ویسه:
تو ای گرد پیران بسیار هوش              بدین گفته ها پهن بگشای گوش
فراوان بدین نگذرد روزگار                   که بر دست بیدار دل شهریار
شوم زار من کشته بر بیگناه              کسی دیگر آید برین تاج و گاه
تو پیمان همی داری و رأی راست       ولیکن فلک را جز اینست خواست
ز گفتار بدگوی و از بخت بد                چنین بیگنه بر سرم بد رسد
به ایران رسد زود این گفتگوی            کس آید بتوران بدین جستجوی
برآشوبد ایران و توران بهم                 ز کینه شود زندگانی دژم
پر از جنگ گردد سراسر زمین            زمانه شود پر ز شمشیر کین
بسی زرد و سرخ و سیاه و بنفش      کز ایران بتوران ببینی درفش
بسی غارت و بردن خواسته              پراکندن گنج آراسته
از ایران و توران بر آید خروش              جهانی ز خون من آید بجوش
چون سالی گذشت سیاوش از جریره دختر پیران ویسه صاحب فرزندی به نام فرود شد. روزی گرسیوز برادر افراسیاب به دیدار سیاوش آمد و در میدان چوگان بازی به او پیشنهاد کرد که با دو تن از پهلوانان نامدار تورانی به نام گروی زره و دمور کشتی بگیرد. سیاوش پذیرفت و هر دو پهلوان تورانی را یکی پس از دیگری چون شاهینی که کبوتر را در چنگال گیرد سبکبار از زمین برداشت و در مقابل گرسیوز نهاد. گرسیوز از آن همه قوت و زورمندی اندیشه کرده در نزد افراسیاب به سعایت و بدگویی از سیاوش پرداخت. گروی زره و دموز نیز که در توران زمین پهلوانانی مشهور و نامدار بودند کینۀ سیاوش را در دل گرفتند تا روزی از او انتقام گیرند. سرانجام سعایت گرسیوز کار خود را کرد و افراسیاب از ترس آنکه مبادا سیاوش بر وی چیره شده توران را ضمیمۀ ایران کند پیشدستی کرده به جنگ سیاوش شتافت و از سپاهیان سیاوش به جز معدودی ایرانیان که با او بودند همه گریختند. سربازان و پهلوانان تا آخرین نفر جنگیدند و همگی کشته شدند.
سیاوش به دست دشمن اسیر شد و او را با خفت و خواری به نزد افراسیاب بردند و به زندان افکندند. هر چه فرنگیس دختر افراسیاب عجز و لابه کرد وعفو و بخشش همسرش را خواست و پدر را از انتقام هولناک ایرانیان بر حذرداشت بر اثر سعایت گرسیوز مؤثر واقع نشد. در این مورد حکیم ابوالقاسم فردوسی چه زیبا و دل انگیز آن صحنه را مجسم می کند:
ز دانا شنیدم یکی داستان                خرد شد بدینگونه همداستان
که آهسته دل کی پشیمان شود       هم آشفته را هوش درمان شود
شتاب و بدی کار اهریمن است         پشیمانی و رنج جان و تن است
به بندش همی دار تا روزگار              برین مرترا باشد آموزگار
چو باد خرد بر دلت بروزد                   از آن پس ورا سر بریدن سزد
مفرمای اکنون و تیزی مکن               که تیزی پشیمانی آرد به تن
سری را کجا تاج باشد کلاه              نشاید برید، این خردمند شاه
چه بری سری را همی بیگناه           که کاووس و رستم بود کینه خواه
پدر شاه و رستمش پرورده است       به نیکی مر او را برآورده است
ببینیم پاداش این زشتکار                 بپیچی به فرجام ازین روزگار
بیاد آور آن تیغ الماسگون                 کزان تیغ گردد جهان پر ز خون
وزان نامداران ایران گروه                  که از خشمشان گشت گیتی ستوه
چو گودرز و گرگین و فرهاد و طوس    ببندند بر کوهۀ پیل کوس
فریبرز و کاوس درنده شیر               که هرگز ندیدش کس از جنگ سیر
چو بهرام و چون زنگۀ شاوران           چو گستهم و گژدهم کند آوران
زواره فرامرز و دستان سام              همه تیغها برکشند از نیام
دلیران و شیران کاووس شاه           همه پهلوانان با فر و جاه
بدین کین ببندند یکسر کمر             در و دشت گردد پر از نیزه ور
مفرمای کردن بدین بر شتاب           که توران شود سر بسر زین خراب
بدیشان چنین پاسخ آورد شاه         کزو من به دیده ندیدم گناه
ولیکن بگفت ستاره شمر               به فرجام ازو سختی آید پسر
لاجرم گروی زره، همان پهلوان مغلوب و کینه توز مأمور شد که سیاوش را به قتل آورد و گردن زند. پس شاهزادۀ ایرانی را از زندان بیرون کشید و کشان کشان او را به همان جایی برد:
که آنروز افکنده بودند تیر                  سیاوخش و گرسیوز شیر گیر
چو پیش نشانه فراز آمد اوی             گروی زره آن بد زشتخوی
بیفکند پیل ژیان را به خاک                نه شرم آمدش زان سپهبد نه باک
یکی طشت بنهاد زرین برش              به خنجر جدا کرد از تن سرش
کجا آنکه فرموده بد طشت خون         گروی زره برد و کردش نگون
به ساعت گیاهی از آن خون برست    جز ایزد که داند که آن چون برست
دیر زمانی از کشته شدن سیاوش نگذشته بود که همسرش فرنگیس فرزندی بزاد و نامش کیخسرو نهاد. تفصیل این واقعه و جنگهای خونینی که در این رابطه به وقوع پیوسته بسیار طولانی و از حوصلۀ این مقاله خارج است که خوانندۀ محترم در صورت تمایل باید به شاهکار فردوسی در کتاب گرانقدر شاهنامه مراجعه کند. اجمالاً آنکه چون کاووس شاه از قتل ناجوانمردانۀ سیاوش آگاه شد به خونخواهی فرزند برخاست.
رستم دستان که از کاووس دوری جسته و تا این زمان در زابلستان به سر می برد چون مرگ جانگزای سیاوش را شنید با سپاهی گران به خدمت کاووس آمد.
نگه کرد کاووس در چهر اوی              چنان اشک خونین و آن مهر اوی
نداد ایچ پاسخ مر او را ز شرم            فرو ریخت از دیدگان آب گرم
تهمتن برفت از بر تخت اوی               سوی کاخ سودابه بنهاد روی
ز پرده به گیسوش بیرون کشید          ز تخت بزرگیش در خون کشید
به خنجر بدو نیم کردش براه               نجنبید بر تخت، کاووس شاه
آن گاه اجازۀ پیکار گرفت و گفت:
نه توران بمانم نه افراسیاب                ز خون شهر توران کنم رود آب
مگر کین آن شهریار جوان                  بخواهم از آن ترک تیره روان
چو فردا برآید بلند آفتاب                     من و گرز و میدان افراسیاب
نائرۀ جنگ مشتعل گردید و سالهای متمادی بین طرفین درگیر بود تا اینکه فرود و کیخسرو فرزندان سیاوش هم به حد رشد رسیدند و به خونخواهی و انتقامجویی قد علم کردند.
همه شهر ایران کمر بسته اند            ز کین سیاوش جگر خسته اند
خلاصه خون سیاوش نه تنها هزاران سردار را به دیار نیستی و نابودی کشانید بلکه افراسیاب و برادرش سپهبد گرسیوز نیز در این موج خون غرقه گردیدند و به دست کیخسرو فرزند سیاوش اسیر و کشته شدند.
نوشته شده در تاريخ چهارشنبه هجدهم خرداد 1390 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |

خبرگزاری مهر: "نقاشی دیواری میدان فردوسی مشهد به طول ۵۰۰۰ متر مربع و با موضوع شاهنامه فردوسی، چند ماه پس از پایان کار، به صورت شبانه کاملا پاک شد."


دوستان چند هفته بيش تر نميگذرد كه من هشدار دادم .

باز هم هشدار ميدهم به شاهنامه خوانان به فردوسي دوستان و به ميهن پرستان.

خطري بزرگ در راه است.


چو بخت عرب بر عجم تيره گشت همه روز ايرانيان تيره گشت

جهان را دگرگونه شد رسم و راه تو گويي نتابد دگر مهرو ماه

ز مي نشنه و نعمه از چنگ رفت ز گل عطر و معني ز فرهنگ رفت

ادب خوار گشت و هنر شد وبال به بستند انديشه را پر و بال

جهان پر شد از خوي اهريمني زبان مهر ورزيده و دل دشمني

كنون بي غمان را چه حاجت بمي كران را چه سودي ز آواي ني

كه در بزم اين هرزه گردان خام گناه است در گردش آريم جام

بجايي كه خشكيده باشد گياه هدر دادن آب باشد گناه

چو با تخت منبر برابر شود همه نام ابوبكر و عمر شود

ز شير شتر خوردن و سوسمار عرب را بجايي رسيده ست كار

كه تاج كياني كند آرزو تقو بر تو اي چرخ گردون تقو

دريغ است ايران كه ويران شود كنام پلنگان و شيران شود

نوشته شده در تاريخ پنجشنبه پنجم خرداد 1390 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
دوستان هم ميهن

شاهنامه دوستان و عاشقان ايران ، فردوسي .

من به همه شما هشدار ميدهم كه تهاجمي بس بزرگ در راه است.

اين بزرگترين تهاجم فرهنگي به تاريخ ادبيات فارسي و به كيان سرزمين مادريمان خواهد بود كه تيشه را برداشته و ميخواهند به ريشه بزنند من متاسفانه اين موضوع را همين چند روز پيش در روز بزرگداشت فردوسي متوجه شدم و در همين تاريخ و در همين سايت از همه شاهنامه دوستان درخواست كمك و همراهي دارم.

نوشته شده در تاريخ پنجشنبه بیست و نهم اردیبهشت 1390 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
به دعوت ميراث فرهنگي و در روز بزرگداشت نقالي در كشور يسنا روز چهارشنبه به كاج گلستان براي اجراي برنامه دعوت گرديد

در اين برنامه كه 5 نقال برتر كشور به نقالي پرداختند كه در اين ميان حضور استاد ترابي و استاد دكتر صادقي و استاد ورمزيار چشمگير بود يسنا به خواندن شاهنامه نمود كه مورد استقبال حضار قرار گرفت و يسنا مفتخر به نوازش 5 استاد برتر قرار گرفت كه جاي بسيار شادماني براي يسنا بود

نوشته شده در تاريخ پنجشنبه بیست و نهم اردیبهشت 1390 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
چند وقتي بود كه در اين فكر بودم تا مقدمات حضور يسنا را در توس و در روز بزرگداشت آن اسطوره زنده پيدا كنم  به همين خاطر بعد از عيد نوروز شروع كردم به تماسهاي متعدد براي اطلاع پيدا كردن از زمان برگزاري مراسم بزرگداشت فردوسي عزيز اما .........

اما هر چه تلاش ميكردم كمتر ميجستم

به هر كس زنگ ميزدم كه البته نامهاي آنها را نميگويم و در دل محفوظ ميدارم هر كدام من را به يكنفر ديگر حواله ميداد حتي يك موبايل اشتباهي براي اينكه من را يك هفته سر كار بگذارد كافي بود كه در زمان بندي به مشكل بر بخورم و در آخر به فردي رسيدم كه از من خواست تا برايش تصاويري از شاهنامه خواني يسنا بفرستم البته براي خودم جالب بود كه چرا نبايد يك مركز كه خود را قطب فردوسي شناسي نامگذاري كرده و رئيس آن همزمان در يك سمت مذهبي و فرهنگي كار ميكند حتي نامي از يسنا كه 6 ماه پيش كل شبكه هاي تلويزيوني آن را نمايش دادند ندارد

خلاصه به هزار مشكلات فيلمها را به وسيله يك فلش فرستادم و تا اينجا هنوز يك هفته مانده به روز بزرگداشت هنوز هيچ برنامه اي مشخصي براي آن نبود خلاصه كلي پيگيري تا اينكه ساعت 10 صبح روز 25 ارديبهشت به ما زنگ زدنند كه جاي يسنا اينجا خالي است و اي كاش يسنا اينجا بود حالا شما فكر كنيد قيافه من در آن زمان چه شكلي شده سريع رفتم يسنا را از مدرسه برداشتم به مادرش اطلاع دادم و رفتيم فرودگاه و در ليست انتظار قرار گرفتيم كه متاسفانه به خاطر نبودن پرواز مستقيم از شيراز به مشهد در آن روز مجبور شديم ساعت 2 به تهران پرواز كنيم و اگر هواپيما به موقع برسد به هواپيماي ساعت 3/45 دقيقه تهران مشهد برويم اما متاسفانه بدليل تاخير در پرواز به هواپيماي ساعت 6 رسيديم در اين بين عنوان شد كه اين مراسم كه هر يكسال يكبار برگزار ميشود از ساعت 5 تا 7/45 دقيقه است و ما سوار هواپيما شديم كه ساعت 8 به زمين نشست و خلاصه ما ساعت 9 به آرامگاه فردوسي عزيزمان رسيديم در حاليكه مراسم تمام شد و داشتند صندلي ها را جمع ميكردنند يسنا دخترم كه حسابي خسته بود خيلي ناراحت بود ولي با رفتن به داخل آرامگاه و خواندن ابياتي از شاهنامه بر سر مزار عزيز تر از جانمان فردوسي بزرگ مقداري آرام شد

من در اين بين چند سئوال برايم پيش آمده كه آنها را فردا مطرح خواهم نمود و انتظار دارم كه شما پاسخي براي آنها پيدا نمائيد.

نوشته شده در تاريخ پنجشنبه بیست و نهم اردیبهشت 1390 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |

اين روز فرخنده را به همه هم ميهنان عزيزم كه سري پر غوغا و دلي بي قرار براي ايران عزيزمان دارند شاد باش ميگويم و اين تاخير چند روزه را در مطلب بعدي توضيح خواهم داد در اينجا قسمتي از ابيات شاهنامه را براي شما عزيزان ميگذارم

حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی (زادهٔ ۳۱۹ خورشیدی، ۳۲۹ هجری قمری - درگذشتهٔ پیش از ۳۹۷ خورشیدی، ۴۱۱ هجری قمری در توس خراسان)، سخن‌سرای نامی ایران و سرایندهٔ شاهنامه حماسهٔ ملی ایرانیان. او را بزرگ‌ترین سرایندهٔ پارسی‌گو دانسته‌اند.

نباشد همی نیک و بد پایدار
همان به که نیکی بود یادگار
دراز است دست فلک بر بدی
همه نیکویی کن اگر بخردی
چو نیکی کنی، نیکی آید برت
بدی را بدی باشد اندرخورت
چو نیکی نمایدت کیهان‌خدای
تو با هر کسی نیز، نیکی نمای
مکن بد، که بینی به فرجام بد
ز بد گردد اندر جهان، نام بد
به نیکی بباید تن آراستن
که نیکی نشاید ز کس خواستن
وگر بد کنی، جز بدی ندروی
شبی در جهان شادمان نغنوی
نمانیم کین بوم ویران کنند
همی غارت از شهر ایران کنند
نخوانند بر ما کسی آفرین
چو ویران بود بوم ایران زمین
دریغ است ایران که ویران شود
کنام پلنگان و شیران شود
نوشته شده در تاريخ دوشنبه نهم اسفند 1389 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
در تاريخ چهارشنبه ۴/۱۲/۸۹ به دعوت دانشگاه آزاد مرودشت يسنا به  همايش ملي  روانشناسي كودك و نوجوان كه در آن دانشگاه برگزار گرديد رفت و در انجا ابياتي از شاهنامه را اجرا نمود كه  مورد استقبال اساتيد و مدعوين حاضر در دانشگاه قرار گرفت.

در آينده نزديك فيلم آن بر روي سايت قرار خواهد گرفت.

نوشته شده در تاريخ دوشنبه دهم آبان 1389 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
دوستان خوبم لطفا صادقانه در  نظر سنجي كه پائين همين صفحه است شركت نمائيد . تاشايد در اين بين نكات مهمي براي ما شاهنامه دوستان فراهم گردد.

از همكاري شما متشكرم.

نوشته شده در تاريخ شنبه هشتم آبان 1389 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
روز جمعه به همراه يسنا رفتيم به پاسارگارد وقتي من براي يسنا توضيح دادم كه فريدون شاهنامه همان كورش بزرگ ايرانيان است . چنان فريادي از سر شوق كشيد كه يك آن ماشين را نگه داشتم و به صورت معصومانه اش خيره شدم و برق شوقي در چشمان زيباي بابا ديدم كه هيچ وقت يادم نخواهد رفت

يسنا تا خود پاسارگاد چند بار از من سئوال كرد: بابا واقعا ما داريم ميريم پيش فريدون همون كه ضحاك ستمگر را نابود كرد و من هم در جوابش ميگفتم آره بابا ما داريم ميريم پيش همون كه ضحاك، قاتل جوانهاي اين وطن رو نابود كرد.

خلاصه بعد از سعادت شهر رسيديم به يه تونل و بعد از آن هم به يه پيچي كه يك تابلوي خيلي كوچك بر روي آن نوشته شده بود پاسارگارد و نه البته اسمي از آرامگاه كورش نبود ( راستي اگر در آن حوالي يكسري از آن آدمهاي كه فقط بخاطر اسم عربي شان امتياز ....دارند دفن شده بود چند تا تابلوي بزرگ پر طمطراق آنجا بود كه مردم بروند و پول بيندازند.)

در هر صورت اول جاده جاي كه رستوران است ديديم اتومبيل هاي بسياري پارك شده و جلوي آن را هم نيروي انتظامي بسته و با لحني بسيار بد و با تهديد جريمه و توقف تو پاركينگ از مردم ميخواهند كه به پاسارگارد نروند و از همان راهي كه آمدند برگردنند.

در آن لحظه هر چقدر مردم ميخواستند كه به آنها اجازه عبور داده شود. ميگفتند نميشود و من تنها راه كار را در اين ديدم كه با يكي از ارشد هاي انها كه آنجا بود صحبت كنم و به او  گفتم كه من پدر دختر ۶ ساله شاهنامه خوان يسنا هستم. كه ميخواهم با دخترم بروم به پاسارگارد. ناگهان چهره آن افسر عوض شد و خيلي يواش به من گفت راست ميگوي من او را در تلويزيون ديده ام و خيلي ذوق كردم . ميشود او را از نزديك ببينم . من هم گفتم باشد به شرطي كه بگذاريد ما رد شويم و بعد يسنا را صدا زدم و بچه نازنيم آمد و براي آن افسر كه خدا امواتش را بيامرزد . مقداري شاهنامه خواند و او هم ما را رد كرد تا بتوانيم برويم داخل. 

حدود ۳ كيلومتر جلوتر دوباره همين داستان تكرار شد و من هم مجبور شدن به غير شاهنامه خواني يسنا كارت ماشينم را هم بدهم به آنها تا بتوان رد بشوم.

خلاصه ما رسيديم به مكان اصلي كه كورش بزرگ در آنجا آراميده است.بعد از پارك ماشين به همراه دخترم به سمت آرامگاه حركت كرديم من نميدانم كي و چطوري آن لحظات گذشت ولي وقتي حواسم جمع شد كه يسنا در حال شاهنامه خواني در كنار آرامگاه كورش بزرگ بود و من داشتم از او فيلم ميگرفتم و او داستان جنگ فريدون با ضحاك را خواند و در پايان با آوردن اسم درفش كاوياني به پايان رساند. وقتي تمام شد برگشتم ديدم تمام مردمي كه در آنجا بودنند به دور يسنا جمع شده اند و در حال دست زدن براي يسنا ميباشند.

چقدر ديروز با آن همه صحنه هاي جانبي ملال آور براي من ويسنا روز فرخنده اي بود .

نوشته شده در تاريخ دوشنبه سوم آبان 1389 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
امروز با مادر مهربانم داستان زال و رودابه را شروع كرديم. البته از قبل ماجراي داستان را مادرم برام تعريف كرده بود و داستانش را كه به صورت يك كتاب براي بچه ها نوشته شده را برايم خوانده بود و من هم چقدر از اين داستان خوشم آمد و براي پدرم هم تعريفش كردم . و بالاخره امروز شروع كرديم به خواندن ابيات آن كه دوست دارم يك روزي روش كارم را به كسانيكه دوست دارند به فرزندان ايران عزيز شاهنامه ياد بدهند آموزش بدهم.
نوشته شده در تاريخ شنبه یکم آبان 1389 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
داشتيم با پدر درباره استاد سخن و  بزرگترين افتخار فرهنگي تاريخ ايران زمين فردوسي صحبت ميكرديم كه يه مطلب پدرم به دلم خيلي نشست. كه دوست دارم اون مطلب رو اينجا بگم.

من از پدرم پرسيدم كه بابا اين جرياني كه ابيات شاهنامه را هر كس عددي عنوان ميكنه چيه؟ و كدوم يكي از ابيات واقعا براي فردوسي بزرگ هستش كه پدرم در جواب من گفت:

دخترم ، عزيزم براي چي تو شاهنامه ميخواني من از روز اول براي چي دوست داشتم كه تو شاهنامه بخواني؟

گفتم بابا براي ايران بخاطر اينكه تو از روز اول تخم عشق به ايران را در سينه من كاشتي و حالا كه ۷۰۰ بيت شاهنامه را حفظم و نه البته طوطي وار كه فكر ميكنم من بعنوان يه فرزند اين خاك وظيفه اي دارم كه بايد انجامش بدهم.

پدر عزيزم گفت:

پس دختر خوب و مهربانم هر بيتي از شاهنامه را كه برايت خواندند به همان دل مراجعه كن و ببين چقدر با ريشه و تنه آن نهالي كه در دلت جاي گرفته همخواني دارد و در جهت عاشق نمودن ايرانيان به اصالتشان است و بدان آن همان كلام استاد سخن فردوسي دانا است كه او هم در همان لحظه كه براي ايران شعر مي سرود به غير از ايران به هيچ چيز ديگر فكر نكرد.

نوشته شده در تاريخ شنبه یکم آبان 1389 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |

آرامگاه فردوسی بزرگ در توس (نزدیک مشهد) که با برداشت از آرامگاه کورش بزرگ ساخته شده

حکیم ابولقاسم فردوسی ، حماسه سرا و شاعر بزرگ ایرانی در سال 329 هجری قمری در روستایی در روستای پاژ نزدیکی شهر توس به دنیا آمد . طول عمر فردوسی را نزدیک به 80 سال دانسته اند، که اکنون حدود هزار سال از تاریخ درگذشت وی می گذرد. فردوسی اوایل حیات را به کسب مقدمات علوم و ادب گذرانید و از همان جوانی شور شاعری در سر داشت . و از همان زمان برای احیای مفاخر پهلوانان و پادشاهان بزرگ ایرانی بسیار کوشید و همین طبع و ذوق شاعری و شور و دلبستگی او بر زنده کردن مفاخر ملی، باعث بوجود آمدن شاهکاری برزگ به نام «شاهنامه» شد . شاهنامه فردوسی که نزدیک به پنجاه هزار بیت دارد ، مجموعه ای از داستانهای ملی و تاریخ باستانی پادشاهان قدیم ایران و پهلوانان بزرگ سرزمین ماست که کارهای پهلوانی آنها را همراه با فتح و ظفر و مردانگی و شجاعت و دینداری توصیف می کند . فردوسی پس از آنکه تمام وقت و همت خود را در مدت سی و پنج سال صرف ساختن چنین اثر گرانبهایی کرد ،در پایان کار آن را به سلطان محمود غزنوی که تازه به سلطنت رسیده بود ، عرضه داشت ، تا شاید از  طريق سلطان محمود اثر خود را به همه ايران عرضه نماید و باعث بسط زبان فارسي در دربار آن زمان ولایت خود شود.سلطان محمود هم نخست وعده داد که شصت هزار دینار به عنوان پاداش و جایزه به فردوسی بپردازد. ولی اندکی بعد از پیمان خود برگشت و تنها شصت هزار درم یعنی یک دهم مبلغی را که وعده داده بود برای وی فرستاد. و فردوسی از این پیمان شکنی سلطان محمود رنجیده خاطر شد و از غزنین که پایتخت غزنویان بود بیرون آمد و مدتی را در سفر بسر برد و سپس به زادگاه خود بازگشت. علت این پیمان شکنی چيزي به غير از بدخواهي دشمنان قسم خورده تاريخ اين مرز بوم با ايران و ايراني كه تمام شاهنامه در مفاخر ایرانیان و مذمت تازيان و ترکان آن روزگار که نیاکان سلطان محمود بودند سروده شده بود. همین امر باعث شد که وی به پیمان خود وفادار نماند اما چندی بعد سلطان محمود از کرده خود پشیمان شد و فرمان داد که همان شصت هزار دینار را به توس ببرند و به فردوسی تقدیم کنند ولی هدیه سلطان روزی به توس رسید که فردوسی با سر بلندی و افتخار حیات فانی را بدرود گفته بود و در گذشته بود. و جالب این است که دختر والا همت فردوسی از پذیرفتن هدیه پادشاه خودداری نمود و آن را پس فرستاد و افتخار دیگری بر افتخارات پدر بزرگوارش افزود. معروف ترین داستانهای شاهنامه : داستان رستم و سهراب ، رستم و اسفندیار ، سیاوش و سودابه زال و رودابه است.

نوشته شده در تاريخ دوشنبه بیست و ششم مهر 1389 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
درفش کاویانی، درفش کاویان، درفش کابیان، درفش کافیان، درفش کاوان، اختر کاویانی، علم فریدون، درفش اسطوره‌ای ایران از عهد قدیم تا پایان ساسانیان که به گفتهٔ مورخین اسلامی هزار هزار (یک میلیون) سکهٔ طلا ارزش داشته‌است.


اشاره به درفش کاویانی در اساطیر ایران، به قیام کاوه آهنگر علیه ظلم و ستم آژی‌دهاک (ضحاک) برمی‌گردد. ضحاک ماردوش شاهی است که در اثر بی عدالتی و ظلم شیطان شانه‌هایش را بوسه می‌زند و از جای بوسه‌ها مارهایی می رویند. ضحاک برای اینکه زنده بماند باید روزانه مغز دو جوان را به مارها ب‌دهد و کاوه آهنگر نیز کسی است که هفده فرزندش قربانی مارها شده است. در این هنگام، کاوه برای آن که مردم را علیه ضحاک بشوراند، پیش‌بند چرمی خود را بر سر چوبی می‌کند و آن را بالا می گیرد تا مردم گرد او آیند. سپس با کمک مردم، کاخ فرمانروای ضحاک خونخوار را در هم می کوبد و فریدون را بر تخت شاهی می نشاند. فریدون نیز پس از آینکه به شاهی رسید فرمان می دهد تا چرم پیش‌بند کاوه را با دیباهای زرد و سرخ و بنفش بیارایند و زر و گوهر به آن بیافزایند و آن را درفش شاهی خواند. و بدین شکل کلمه درفش کاویانی پدید آمد.
فردوسی در شاهنامه چنین می‌گوید :
فرو هشت ازو سرخ و زرد و بنفش همی خواندش کاویانی درفش[۱]بعدها نیز هر پادشاهی به آن گوهری می‌افزود تا در شب نیز درفش کاویان بیشتر بدخشد. درفش کاویان نشان جمشید و نشان فریدون نیز نامیده می‌شد.[
نوشته شده در تاريخ دوشنبه بیست و ششم مهر 1389 توسط یسنا آذری - شهرام آذری |
فریدون در اوستا قهرمانی است که شخصیتی نیمه‌خدایی دارد و لقب او اژدهاکُش است. او پسر آبتین (اثفیان) است، دومین کسی که هوم را مطابق آیین می‌فشارد و این موهبت بدو می‌رسد که پسری چون فریدون داشته باشد.[۲]
در شاهنامه، فریدون از نژاد جمشید است و پدرش از قربانیان ضحاک. مادرش فرانک او را به دور از چشم ضحاک به یاری گاو ناموری به نام برمایه («بَرمایه» یا «پُرمایه») در بیشه‌ای پرورش می‌دهد. تا هنگامی که کاوه با مردمان به نزد فریدون می‌روند و وی را به رزم با ضحاک می‌کشانند.[۳] او چرم‌پارهٔ کاوه را با پرنیان و زر و گوهر می‌آراید و آن را درفش کاویانی نام می‌نهد و به کین‌خواهی بر می‌خیزد. برادران فریدون به فرمان او پیشه‌وران را وا می‌دارند که گرزی برای او تهیه کنند که بالای سر آن گاوی باشد. چون گرز گاوسر آماده می‌شود، فریدون به سوی کاخ ضحاک می‌رود. فرستادهٔ ایزدی راز گشودن طلسم‌های ضحاک را به فریدون می‌اموزد. در نهایت فریدون به کاخ وارد می‌شود و از شبستان صحاک که خوبرویان در آنجا گرفتار هستند شهرنواز و آرنواز، دختران جمشید را نجات می‌دهد.[۴] در نهایت وقتی با ضحاک روبرو می‌شود، گرز گاوسر را بر سر او می‌کوبد و چون پیک ایزدی او را از کشتن ضحاک باز می‌دارد، با بندی که از چرم شیر فراهم می‌کند دست و پای ضحاک را می‌بندد و در غاری در دماوند او را زندانی می‌کند. سپس فریدون بر تخت می‌نشیند و حکومت می‌کند. برخی جشن مهرگان را یادبودی از به تخت نشستن فریدون می‌دانند.[۵]
در بین جشنهای مردم منطقه بندپی بابل و منطقه سوادکوه جشنی وجود دارد به نام ۲۶عیدماه(به فتح ع و سکون ی)معادل ۲۸ تیرماه شمسی که جشن پیروزی فریدون بر ضحاک می‌باشد بدین گونه که نیروهای فریدون در ییلاق دمیلرز جمع گردیده و در ییلاق نهراسب (نی راست) درفش کاویانی برافراشته گردیده و سپاهیان اسکان می‌یابند تا با لشگریان ضحاک که در کوه(روستای کنونی)فیل بند مستقرند مقابله کنند، پس از پیروزی فریدون بر ضحاک با برافروختن مشعل خبر پیروزی از البرز کوه به منطقه جلگه‌ای اعلام مگردد که این سنت(برافروختن مشعل یا فانوس)تا سالهای نه چندان دور نیز اجرا می‌شد. از مراسم این جشن نیز می‌توان به اجرای مسابقات کشتی در آن روز ،که نماد نبردتن به تن فریدون وضحاک می‌باشد،اشاره کرد.
فریدون بعد از چیرگی بر ضحاک برای واپسین بار با دیوان روبه‌رو می‌شود، یا به‌عبارت دیگر با غول‌ها به مبارزه بر می‌خیزد و پس از این مبارزه، همه چیز به اندازه‌های انسانی سوق داده می‌شود

در خصوص او در شاهنامه آمده‌است:
فریدون فرخ فرشته نبودز مشک و ز عنبر سرشته نبودبداد و دهش یافت آن نیکوئی تو داد و دهش کن فریدون توئی

منبع : تاریخ اساطیری ایران، ص ۵۷.